Εντελώς Υποκειμενικά

Αναρτήσεις

Πρόσφατες αναρτήσεις

Περί «Μικροαστικού Νατουραλισμού»

Διαχρονικά, οι καλλιτεχνικοί δημιουργοί αναμετρώνται μέσω των έργων τους με την εποχή τους. Συνομιλούν με το χτες, ερμηνεύουν το σήμερα και σκιαγραφούν το μέλλον ως ενδεχόμενο. Ο δημιουργός, όπως και ο μέσος άνθρωπος εν γένει, δεν είναι σε θέση να αποξενωθεί πλήρως από αυτό που τον έχει σχηματοποιήσει, από τις συνθήκες εκείνες που τον έπλασαν, καθιστώντας την όποια προσπάθεια, μάχη άνιση. Και ίσως ακριβώς μέσα σε αυτή την άνιση μάχη να γεννιέται η ουσία της τέχνης: όχι ως αντανάκλαση της συνθήκης, αλλά ως δυνατότητα υπέρβασής της. Στο πλαίσιο αυτό, η θεματολογία του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου, ιδίως μετά τη δεκαετία του ’90, επικεντρώνεται – σε ένα μεγάλο και ιδιαίτερα ορατό μέρος της – γύρω από είτε τη φιγούρα του νεοέλληνα ως αρχετυπική μορφή συμπεριφοράς, είτε στην «αγία ελληνική οικογένεια» ως κοινωνική δομή υπό αμφισβήτηση. Η πιο ρομαντική και δεοντολογική ηθογραφία των μεταπολεμικών δεκαετιών, περνώντας μέσα από τις στρατευμένες μεταδικτατορικές δεκαετίες, φτάνει στο σήμ...

Το Κιβώτιο | ⏺⏺◖

Υπάρχουν αποστολές που τις επιλέγουμε και αποστολές που μας παραδίδονται έτοιμες, μαζί με την απαίτηση της πίστης. Άλλοτε βαθιά προσωπικοί στόχοι, άλλοτε υποδειγμένοι από αλλότρια κέντρα, τα οποία αναγκαζόμαστε να ακολουθήσουμε ή επιλέγουμε να υποταχθούμε. Πάντα οι στόχοι, όμως, και οι αποστολές ανεξαρτήτως της πηγής τους, λειτουργούν σαν πυξίδες που μας δείχνουν το δρόμο. Μέσα από αυτή την πλοήγηση προχωρούμε τη ζωή μας ή την καταστρέφουμε ολοκληρωτικά. Συχνά λέγεται ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι αδυνατούν να προσηλωθούν στους στόχους τους, οι σειρήνες εξάλλου για να σε κάνουν να λοξοδρομήσεις είναι πολλές και ιδιαιτέρως σαγηνευτικές στις μέρες μας. Από την άλλη, η προσκόλληση σε ένα στόχο, εμμονικά ή πεισματικά, απαιτεί πίστη και δέσμευση σε αυτόν που στον μεταλαμπαδεύει. Όταν δε ο στόχος μετουσιώνεται σε ιδεολογία, τότε γίνεται βίωμα και κανόνας ζωής, άρρηκτα συνδεδεμένος με την ίδια μας την ύπαρξη και μια δεοντολογική αίσθηση των πραγμάτων, του λεγόμενου καθήκοντος. Η...

Οι Καρέκλες | ⏺⏺⏺

Οι βιβλικές φιγούρες του Αδάμ και της Εύας ήταν γεμάτες νιότη, σφρίγος και ξενοιασιά μέσα στον κήπο της Εδέμ. Πρωτόπλαστες φιγούρες, ενός νέου κόσμου! Οι πρώτοι άνθρωποι ήταν καταδικασμένοι να κουβαλούν την ελπίδα της ανθρωπότητας. Παρότι, βέβαια, όλο αυτό δεν πήγε τελικά και τόσο καλά, οι πρωτόπλαστοι αποτέλεσαν μια κάποια αφετηρία, εμβαπτισμένοι μέσα στον πόνο και στο αίμα. Η σημειολογία τους, όπως και τα περισσότερα πράγματα στη ζωή, φέρει ένα μέγα δίπολο, αυτό της ελπίδας και της ματαιότητας - εξαρτάται πως το βλέπει κάθε φορά κανείς. Τι θα συνέβαινε, όμως, εάν βλέπαμε τη Δημιουργία από την ανάποδη, κοντά στο τέλος του κόσμου, σε μια φανταστική περίπτωση "εσχατόπλαστων" (εάν υπάρχει κάτι τέτοιο); Νομίζω ότι αυτή την ιδέα σχηματοποιεί με έναν ιδιαίτερο τρόπο ο Ευγένιος Ιονέσκο στο έργο του " Οι Καρέκλες ", τοποθετώντας ένα ζευγάρι γέρων στο τελευταίο σημείο του κόσμου, εκεί που δεν έχει μείνει πια κανείς, παρά μόνο οι δυό τους να ατενίζουν το απόλυτο τίποτα...

Το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι | ⏺⏺⏺◖

«Ο μόνος τρόπος να αποδεσμευτείς από τον πειρασμό είναι αν υποκύψεις σε αυτόν!» Με αυτή την έκφραση, ο Όσκαρ Ουάιλντ, οριοθετεί τον ηδονισμό τόσο υπέροχα. Στο έργο του «Το Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέι» ερχόμαστε σε επαφή με το ταξίδι ζωής ενός νεαρού νάρκισσου, ο οποίος κυνηγά τη νιότη, την ομορφιά και ό,τι αυτά τα δύο στοιχεία μετουσιώνουν σε επίπεδο εμπειριών, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, πιο πέρα ακόμη και από το φυσικώς δυνατό. Σε μια ιδιότυπη συμφωνία με το διάβολο, ο Ντόριαν Γκρέι ανταλλάσσει την ίδια του την ψυχή για να κρατήσει αμετάλλακτη την εικόνα του, αυτό που αγόγγυστα ο καθένας μας μπορεί να «πουλήσει». Ωστόσο, όταν διαπράττεται η ύβρις, πάντα θα την ακολουθήσει η νέμεσις! Ο Ουάιλντ υπήρξε ένας από τους πιο καυστικούς διανοητές των τελών του 19 ου αιώνα, με μια πένα τόσο εύστοχη, όσο δεν κατάφεραν πολλοί συγγραφείς που ακολούθησαν, ακόμα και μοντέρνοι στοχαστές. Ισορρόπησε με έναν πολύ εύθραυστο τρόπο μεταξύ ρομαντισμού και ειρωνικής οξυδέρκειας, τροφοδοτώντας μας μέχρι κ...

Offelia | ⏺⏺◖

Για τους κοινούς θνητούς λάτρεις του θεάτρου, ο κόσμος πάνω και πίσω από τη σκηνή λαμβάνει συχνά μυσταγωγικές διαστάσεις. Μπορεί να βλέπεις το δραματουργικό αποτέλεσμα, να σου μιλάει, να το σιχαίνεσαι, να σε προβληματίζει ή και να σε αφήνει αδιάφορο, αλλά πάνω από όλα δεν παύει να είναι τόσο εντυπωσιακό, πώς ο συνδυασμός λόγου, κίνησης, έκφρασης και συναισθήματος παράγουν κάτι που απευθύνεται τόσο διαφορετικά σε κάθε θεατή. Στην παγκόσμια δραματουργία, η προσέγγιση του "θεάτρου μέσα από το θέατρο" υπήρξε πολύ συχνά πηγή έμπνευσης και τεχνοτροπική προσέγγιση. Όπως κάθε τέχνη, έτσι και το θέατρο δεν μπορεί να γλιτώσει από την λαχτάρα της αυτοαναφορικότητας, όχι μόνο στο μοντέρνο ή σύγχρονο κίνημα, αλλά και σε πιο κλασσικούς θεατρικούς εκπροσώπους. Η προσέγγιση του θεάτρου μέσα στο θέατρο δεν είναι καινούργια. Από τον Σαίξπηρ, που στον “Άμλετ” χρησιμοποιεί μια ολόκληρη παράσταση για να αποκαλύψει την αλήθεια, μέχρι τον Πιραντέλλο με τα “Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα”, όπου η ...

Αρχιμάστορας Σόλνες | ⏺⏺

Το έργο ενός καλλιτέχνη αναμετράται με ένα σύνολο πραγμάτων. Από τον ίδιο τον καλλιτέχνη, μέχρι το κοινό που θα το αγκαλιάσει ή θα το αγνοήσει ή θα το πολεμήσει, μέχρι και την αντοχή αυτού στον αδυσώπητο χρόνο. Το τελευταίο φέρνει στο τραπέζι δύο σημαντικές έννοιες, αυτή της διαχρονικότητας, αλλά και της ιστορικότητας, αντίρροπες σε μεγάλο βαθμό. Η ανάγκη επίκλησης της ιστορικότητας στην τέχνη πάντα μου φάνταζε μίζερη, ιδίως μπροστά στο μεγαλείο ενός διαχρονικού δημιουργήματος, το οποίο μπορεί να αναμετρηθεί όχι μόνο με το χρόνο, αλλά και την ουσία της δημιουργικότητας, δηλαδή την ανάγκη να ακουμπά την ανθρώπινη ψυχή στο διηνεκές! Η εισαγωγή αυτή με φέρνει - για μια ακόμη ανάρτηση - με το έργο του Ίψεν. Έχοντας παρακολουθήσει έργα του όπως το "Κουκλόσπιτο", η "Έντα Γκάμπλερ" και οι "Βρυκόλακες" θαύμαζα αφάνταστα την πρωτοποριακή ματιά αυτού του συγγραφέα, ο οποίος μετουσίωνε σε έργα τέτοιες αδιανόητα καινοτόμες σκέψεις για τα τέλη του 19ου αιώνα, ωστόσο ο...

Το Ημερολόγιο ενός Τρελού | ⏺⏺⏺◖

Στην τέχνη αποδίδουμε συνηθέστερα αυτό που «είναι» ή αυτό που «φαίνεται» ή αυτό που «αντιλαμβανόμαστε». Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτό που θέλουμε να αποδώσουμε δεν φαίνεται ή δεν είναι φυσικά αντιληπτό, παρά μόνο ίσως τα αποτελέσματα αυτού; Η εργασία γίνεται ακόμη πιο επίπονη, όταν τα ίδια τα αποτελέσματα δεν συνηγορούν αυτόματα στο φαινόμενο, αντίθετα αποτελούν στάδια μιας διαδικασίας που εξελίσσεται. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο χρόνος, η ωρίμανση, η αγάπη και οι ψυχιατρικές παθήσεις. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η εμπειρία προηγείται της ερμηνείας και η διαδικασία αντιστέκεται πεισματικά στη στατική αναπαράσταση. Στο κλασσικό έργο του Ν. Γκόγκολ « Το Ημερολόγιο ενός Τρελού », ο συγγραφέας επιχειρεί με μαεστρία ακριβώς αυτό το εγχείρημα, να αποδώσει δηλαδή λογοτεχνικά κάτι όχι όπως «φαίνεται», ως αποτέλεσμα, αλλά ως διαδικασία. Το ιδιοφυές χαρακτηριστικό του έργου είναι πως η όλη εξιστόρηση δεν παρέχεται από την οπτική ενός τρίτου προσώπου, όπως ενός θεράποντος ιατρού ...

Το Τέλος του Παιχνιδιού | ⏺⏺◖

Η φύση του "τέλους" μπορεί να είναι συνάμα τρομακτική και λυτρωτική. Όπως όλα τα πράγματα στη ζωή, έτσι και το τέλος, δεν είναι μονοσήμαντο, τουλάχιστον ως προς τη μεταβατική του διάσταση. Κι αν το τέλος έχει μια πολυδιάστατη ουσία, τότε δεν μπορεί να μην συμβαίνει το ίδιο και στις ανθρώπινες σχέσεις. Η φροντίδα μπορεί να φέρει στοιχεία στοργής, αλλά ταυτόχρονα να μετουσιώνει το άχθος της υποχρέωσης και της κατηγορηματικής προσταγής ή την αγωνία της αναβολής της ίδιας της ιδιωτικής ζωής και της προσωπικής εξέλιξης. Τα πολλαπλά αυτά - σε μεγάλο βαθμό - υπαρξιακά ζητήματα λαμβάνουν γιγαντωμένες διαστάσεις σε ένα μεταποκαλυπτικό σκηνικό, μέσα στο οποίο οι άνθρωποι δυσκολεύονται ακόμα και στην ίδια τη λεκτική επικοινωνία, η οποία απομένει οριακά ως το μόνο εργαλείο για να συνεχίσουν την παρτίδα μέχρι το τέλος και - ενδεχομένως - να ξεκινήσουν μια ακόμη γύρα, αν είναι σε θέση και με περίσσιο σθένος για να το πράξουν αυτό. Το " Endgame " του Beckett κινείται στα βήματα το...

Χάσαμε τη Θεία Στοπ | ⏺⏺⏺

Στο κείμενό μου για τον "Άγριο Σπόρο" του Τσίρου αναρωτήθηκα εάν ο ρεαλισμός στις παραστατικές τέχνες μεταπολιτευτικά αναδύθηκε ως ανάγκη των συγγραφέων να προσεγγίσουν πιο αληθινούς χαρακτήρες της καθημερινότητας ή εάν η επικοινωνία με ονειρικά ή συμβολικά αρχέτυπα άρχισε να γίνεται ολοένα και πιο δυσχερής, επίπονη δραματουργικά ή ακόμη και αδύνατη προσληπτικά από το θεατή. Παρότι τείνω διαχρονικά προς το δεύτερο ενδεχόμενο, βλέποντας χτες - για πρώτη φορά - έργο του Γιώργου Διαλεγμένου, κατάλαβα ότι και η πρώτη εξήγηση δεν είναι εντελώς αβάσιμη. Ίσως τελικά, ο ρεαλισμός στο ελληνικό θέατρο έχει ανάγκη από μια πιο καθαρή θεωρητική χρονική κατάτμηση, με κρίσιμο σημείο καμπής τις δεκαετίες του '80 και '90. Στο "Χάσαμε τη Θεία, Στοπ!" ο Διαλεγμένος ταξιδεύει πίσω στην πολύπαθη δεκαετία του '50, σε μια Ελλάδα εύθραστη, κλυδωνισμένη από τον πόλεμο και τον εμφύλιο, με εικόνες μιας χώρας που ενώ σήμερα δεν έχουν άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητά μας, εντού...